ارزیابی آسیب‌پذیری (3-9-5)

ویژگی‌ها

تغییرات اقلیم تأثیر مهمی بر منابع آب دارد و علاوه بر افزایش دما سبب افزایش فراوانی‌ و شدت سیل‌ها و خشکسالی‌ها می‌شود. مقادیر متوسط پارامترهای هیدرومتئورولوژیکی در حال تغییر است و دوام و آغاز فصل‌های بارندگی نوسان دارد. اثرات تغییرات در منابع آب در زمان، مکان و کیفیت می‌تواند بسیار شدید باشد و تمام پیکره‌های آبی و سیستم‌های طبیعی و انسانی وابسته به آب می‌توانند آن را تجربه کنند. سیستم‌های متنوع مانند جنگل‌ها و اکوسیستم‌های آبی دستخوش تغییرات هستند. در سطح جهان تفاوت‌های عمده‌ای در توانایی افراد، سازمان‌ها و نظام‌ها در رویارویی و مدیریت شرایط نامطلوب، شرایط اضطراری یا بلایا وجود دارد. در شرایط نامساعد و پائین‌بودن ظرفیت مقابله مردم، سازمان‌ها و نظام‌ها، آسیب‌پذیری افزایش می‌یابد.

تصمیمات سیاستی برای اولویت‌بندی تدابیر تخفیف و سازگاری، از جمله مدیریت ریسک بلایا لازم است. چنین تصمیماتی از ارزیابی‌های آسیب‌پذیری به عنوان یک پارامتر مهم تصمیم استفاده خواهند کرد. ارزیابی‌های آسیب‌پذیری به سیستم‌های انسانی و نیز طبیعی می‌پردازند. بررسی آسیب‌پذیر بر پایه ارزیابی «در معرض‌بودن» و «حساسیت» صورت می‌گیرد. ترکیب این دو اثرات بالقوه را نتیجه می‌دهند. بررسی اثرات بالقوه، به همراه ظرفیت سازگاری، ارزیابی آسیب‌پذیری را به دست خواهد داد. بنابراین، استراتژی‌های تخفیف یا سازگاری شامل شناسایی بخش‌ها/ سیستم‌ها/ نواحی آسیب‌پذیر در برابر تغییر و بررسی دامنه افزایش ظرفیت مقابله این سیستم‌ها- تاب‌آوری آنها- است که وقتی پیاده شوند، سطح آسیب‌پذیری را کاهش خواهند داد. ظرفیت تاب‌آوری را می‌توان به شکل منطقی با به کاربستن نگاه یکپارچه گسترش داد. در اولویت‌بندی، پیامدهای شکست سیستم یا کاهش، و پتانسیل بهبود از طریق برنامه‌ریزی سازگاری به حساب خواهد آمد.

نمونه‌ای از سیستم ارزیابی، شاخص آسیب‌پذیری اقلیم (CVI) است که بر پایه مجموعه‌ای از متغیرها ذیل عنوان‌های منبع (خصوصیات منابع آب)، دسترسی (به آب و دفع بهداشتی فاضلاب)، ظرفیت (نشانگرهای اجتماعی، نهادی و اقتصادی)، مصرف (ارزش آب در مصارف مختلف)، محیط‌زیست (زیستگاه‌ها، جمعیت و دام) و عوامل جغرافیایی (نواحی در معرض ریسک) تعیین می‌شود. این نوع ارزیابی به ویژه زمانی مفید است که آسیب‌پذیری در سطوح جهانی/ منطقه‌ای/ ملی مقایسه می‌شود. در برخی موارد نیازمند تعدیل است، برای نمونه آسیب‌پذیری در برابر سیل در سطح حوضه آبریز. ارزیابی آسیب‌پذیری ارتباط نزدیکی با ارزیابی ریسک دارد (3-9-1).

درس‌های آموخته‌شده

  • آسیب‌پذیری را باید یک مسئله فیزیکی و نیز یک مسئله اجتماعی در نظر گرفت.
  • ارزیایب آسیب‌پذیری باید در تصمیم‌گیری درباره سازگاری به کار گرفته شود و آن را ارتقا دهد.
  • ارزیابی آسیب‌پذیری باید بر اساس اطلاعات جنبه‌های بسیار متنوع مانند هیدرومتئورولوژی، حکمرانی آب، آموزش، سلامت، تأمین مالی و بیمه، اکوسیستم‌ها و زیرساخت فنی صورت گیرد.
  • استراتژی‌ها و اقدامات برای کاهش آسیب‌پذیری باید با توجه به پابرجایی در برابر عدم قطعیت‌های شدت و تأثیر تغییر اقلیم در نظر گرفته شود، و اولویت‌بندی می‌تواند در قالب دسته‌بندی اقدامات برنده- برنده، اقدامات بدون افسوس، اقدامات با افسوس کم، اقدامات سازگاری انعطاف‌پذیر و اقدامات با افسوس صورت گیرد.
  • آسیب‌پذیری نسبت به اثرات تغییر اقلیم به بهترین شکل با افزودن آسیب‌پذیری نسبت به سایر تغییرات، طبیعی یا القایی انسان در حوضه آبریز تحلیل می‌شود.
  • ارزیابی آسیب‌پذیری باید ترجیحات ذینفعان را بگنجاند، چون عوامل غیر قابل مقایسه را شامل می‌شود.
بازگشت به بالا