ارزیابی اجتماعی (3-9-3)

ویژگی‌ها

ارزیابی اجتماعی، ابزاری است که برای اطمینان از تحلیل روشمند اثرات اجتماعی پروژه پیشنهادی یا سیاست جدید استفاده می‌شود، به ویژه اگر متنوع و گسترده باشند، و/ یا درباره پیشنهاد مطرح‌شده انتظار می‌رود مخالفت گسترده‌ای در پی داشته باشد. اثرات اجتماعی، تمام پیامدهای اجتماعی و فرهنگی ناشی از هر گونه اقدام تأثیرگذار بر نحوه زندگی و کار مردم، ارتباط با یکدیگر، سازماندهی برای تأمین نیازها، و به طور کلی عهده‌برآمدن امور را شامل می‌شود. دانشمندان اجتماعی از مدت‌ها پیش از ارزیابی اجتماعی برای تحلیل شرایط، علت‌ها و پیامدهای پدیده‌ها و حیات اجتماعی استفاده می‌کرده‌اند.

ارزیابی اجتماعی برای بررسی اثرات اصلاحات ساختاری مانند خصوصی‌سازی بنگاه‌های دولتی، اصلاحات کشاورزی، اصلاح خدمات پایه، اصلاح سازمان‌های تأمین خدمات، اصلاح دستگاه‌های دولتی و سیاست مالی مفید است. همچنین برای پروژه‌های بزرگ و پیچیده (برای نمونه سدها و آبگیرها، مدیریت تالاب‌ها) استفاده می‌شوند. در مطالعه اثرات اجتماعی به اثرات بر جمعیت، ترتیبات جامعه محلی/ نهادی، جوامع محلی در حال گذار، اثرات در سطح افراد و خانواده و نیازهای زیرساختی جامعه محلی پرداخته می‌شود.

ارزیابی اجتماعی به ویژه برای بررسی موارد زیر مفید است:

  • چگونگی توزیع هزینه‌ها و منافع اصلاحات در میان ذینفعان مختلف و در گذر زمان.
  • چگونه گروه‌های خاص مانند اقشار فقیر می‌توانند از عهده اصلاحات برآیند، هم فیزیکی و هم نهادی، و به فرصت‌های بازار دسترسی داشته باشند؟
  • چگونه دارایی‌ها (فیزیکی، مالی)، توانمندی‌ها (انسانی، سازمانی)، روابط اقتصادی و اجتماعی (برای نمونه جنسیت، محروم‌سازی) ذینفعان، و نهادها بر نتایج سیاست‌ها تأثیر می‌گذارند؟
  • مسائل جنسیتی، بررسی اینکه چگونه نگاه‌ها، منافع و نیازهای زنان، تصمیم‌هایی را شکل می‌دهد که بر زندگی آنان به همان اندازه مردان تأثیر می‌گذارد، در هر بافت فرهنگی که زندگی می‌کنند.
  • اثرات روان‌شناختی و سلامت افراد و اثرات اجتماعی و فرهنگی روی جوامع محلی
  • اثرات نهادی و مالی روی جامعه

 برای انجام بررسی‎ها، ارزیابی اجتماعی از ابزارهای متنوعی بهره می‌برد:

  • ابزارهای گردآوری داده‌های کیفی (گروه‌های متمرکز، مصاحبه‌های نیمه‌ساختارمند با مطلعان کلیدی، پژوهش میدانی قومیت‌نگاری، کارگاه‌های ذینفعان)
  • پیمایش‌هایی که اثرات مستقیم و پاسخ‌های رفتاری به اصلاحات را شناسایی می‌کنند، یا جنبه‌های خاصی (برای نمونه الگوهای زمان- استفاده) که بر نتایج اصلاحات تأثیر می‌گذارند.
  • داده‌ها یا آمارهای پیمایش ملی.

گاهی ممکن است ضرورت یابد بر توصیف‌های کیفی تکیه شود، با این همه، هر جا که امکان‌پذیر باشد باید اطلاعات کمی فراهم آید.اثرات تغییر و پیش‌بینی‌شده می‌تواند بر حسب سطح ریسک، ارزش تغییریافته محیط پیرامونی، هویت و انسجام جامعه محلی و مانند آن ارزیابی شود (نیز به 3-2-8 مراجعه نمائید).

درس‌های آموخته‌شده

  • ارزیابی اجتماعی باید کیفیت تصمیم‌گیری را ارتقا دهد.
  • ارزیابی اجتماعی ارزش زیادی برای مدیریت اثرات اجتماعی و مدیریت گفتمان پروژه/ طراحی سیاست، و نیز برای پیش‌بینی و مستندسازی اثرات دارد.با اینکه غالباً بخشی از ارزیابی زیست‌محیطی قلمداد می‌شود (3-2-6)، ممکن است بهتر باشد جدای از مطالعات زیست‌محیطی انجام شود، چون به مهارت‌های تخصصی در حوزه علوم اجتماعی نیاز خواهد بود، و مقیاس زمانی و حوزه‌های مطالعاتی تحلیل‌های فیزیکی و اجتماعی ممکن است بسیار متفاوت باشند.
  • ارزیابی اجتماعی باید بر راه‌هایی که افراد تأثیر می‌پذیرند متمرکز شود، به جای ملاحظات فنی و اقتصادی.

 

بازگشت به بالا