ارزیابی اقتصادی (3-9-4)

ویژگی‌ها

ارزیابی اقتصادی از مجموعه‌ای از ابزارهای تصمیم‌گیری با هدف انتخاب بهترین و مناسب‌ترین پروژه‌ها در درون بخش آب و در مقایسه با بخش‌های دیگر تشکیل می‌شود. این ارزیابی کاملاً با یکپارچه‌نگری همخوانی دارد.

میان تحلیل اثربخشی هزینه (CEA) و تحلیل هزینه- فایده (CBA)، تمایز وجود دارد. تحلیل اثربخشی هزینه، به دنبال انتخاب ارزان‌ترین (بیشترین اثربخشی هزینه) روش تحقق هدف‌های مشخص‌شده می‌باشد، در حالی که تحلیل هزینه- فایده، پروژه‌ای را بر می‌گزیند که بیشترین برتری را نسبت به هزینه‌ها دارد. فنون ارزیابی اقتصادی تمام هزینه‌ها و منافع را بر پایه سال به سال در طول عمر یک پروژه یا طرح به حساب می‌آورد، با تنزیل جریان‌های نقدی آتی به نرخ مناسب. بر اساس نوع، نتایج به صورت‌های مختلف بیان می‌شوند: هزینه تنزیلی به ازای واحد (برای نمونه، آب صرفه‌جویی‌شده یا پساب تصفیه‌شده)؛ ارزش خالص کنونی (مازاد فایده‌ها نسبت به هزینه‌ها با نرخ مشخص تنزیل)؛ یا نرخ بازده داخلی (نرخ تنزیل که فایده‌ها و هزینه‌ها معادل می‌شوند). مقادیر مالی و اقتصادی معمولاً متمایز می‌شوند (برای نمونه مالیات و یارانه‌ها در تحلیل اقتصادی اهمیت ندارند)؛ در مدل ارتقایافته‌تر، هزینه‌ها و منافع زیست‌محیطی در نظر گرفته می‌شود.

ارزیابی اقتصادی می‌تواند با رویکردهای مشارکتی و ارزیابی تقاضا مرتبط شود، و می‌تواند بر مسائل زنان و اثرات سلامت/ معیشت مصرف آب تمرکز کند. ارزیابی اقتصادی خوب که تقویت‌کننده رویکرد یکپارچه باشد، مستلزم درک روشن اثرات مستقیم و غیر مستقیم پروژه‌های پیشنهادی است. ابزاری است که می‌تواند به آثار خارجی، مقوله عدالت (چه کسانی متحمل هزینه می‌شوند و چه کسانی از منافع بهره‌مند می‌شوند) و نیز کارآیی بپردازد. ابزارهای ارزیابی اقتصادی می‌تواند در تغییر فرهنگ مدیران آب و افزایش آگاهی عمومی درباره یکپارچه‌نگری بسیار اثربخش واقع شود. از این نظر می‌توان آنها را از عوامل تغییر اجتماعی به شمار آورد (3-4).

 درس‌های آموخته‌شده

ارزیابی اقتصادی در صورتی که با جدیت و منسجم به کار گرفته شود می‌تواند شیوه عینی برای انتخاب بهترین پروژه آبی فراهم آورد. در عین حال می‌تواند نفع‌طلبانه به کار گرفته شود، برای نمونه برای رضایت تأمین‌کنندگان مالی، یا برای ظاهرسازی پروژه‌ای از پیش انتخاب‌شده. مشکلات دیگری که وجود دارد به شرح زیر است:

  • ماهیت «تکنوکراتیک» تحلیل اثربخشی هزینه یا تحلیل هزینه- فایده، و استفاده از یک عدد یا یک معیار برای انتخاب از میان پروژه‌های پیچیده
  •  عدم توافق فنی میان تحلیل‌گران (برای نمونه درباره نرخ تنزیل مورد استفاده، درباره تعریف «سناریوی بدون پروژه«، یا گنجاندن هزینه‌ها و منافع زیست‌محیطی).
  • استفاده از آن، الزامی نیست و یافته‌های آن از پشتیبانی هیچ گونه الزام حقوقی برخوردار نیست (به عکس ارزیابی اثرات زیست‌محیطی).

موارد زیر پیش‌شرط‌های مفید واقع‌شدن ارزیابی اقتصادی به شمار می‌آیند:

  • سیاستمداران و دولتمردان به استفاده جدی از آن در گزینش سرمایه‌گذاری‌های عمومی متعهد باشند.
  • راهنمای مناسب برای کارشناسان، مدیران و مشاوران وجود داشته باشد (2-2).
  • سیاست‌ها زمینه گزینش و بهره‌برداری موفق پروژه‌ها را فراهم می‌کنند (1-1).
  • طیفی از گزینه‌ها وجود دارند که مقایسه وگزینش واقعی را امکان‌پذیر می‌سازد. فرضیات و «سناریوی بدون پروژه» باید واقع‌بینانه باشد، برای اجتناب از پی‌ریزی جهت‌دار پروژه.
  •  دقت بی‌پایه در کار نباشد؛ «تقریباً درست، بهتر از دقیقاً غلط است.»
بازگشت به بالا