ارزیابی زیست‌محیطی (3-9-2)

ویژگی‌ها

ارزیابی زیست‌محیطی ابزاری برای پیش‌بینی اثرات زیست‌محیطی تغییرات در سیاست و تحولات جدید به شمار می‌آید و امکان گنجاندن تدابیر مدیریت یا کنترل‌کننده را در طراحی پروژه یا سیاست فراهم می‌آورد. از این ابزار در سرتاسر جهان برای بهبود برنامه‌ریزی پروژه‌ها استفاده می‌شود و به شکل فزاینده‌ای برای بررسی استراتژی‌ها، سیاست‌ها، برنامه‌ها و طرح‌های بخشی به کار گرفته می‌شود. در این حالت، ارزیابی استراتژیک آثار زیست‌محیطی شناخته می‌شود. ارزیابی زیست‌محیطی زمانی لازم است که احتمال می‌رود پروژه‌ها اثرات مهمی بر محیط‌زیست داشته باشند. معیارهای تصمیم‌گیری درباره اینکه پروژه‌های یکپارچه‌نگری باید مشمول ارزیابی زیست‌محیطی باشند به شرح زیر است:

  • اندازه یا مقیاس پروژه (بر اساس ظرفیت‌های طراحی)
  • حساسیت محدوده تأثیرپذیرفته (برای نمونه تالاب‌ها، زیستگاه‌های حیات وحش و تنوع زیستی)
  • ماهیت یا پیچیدگی اثرات احتمالی (برای نمونه اثرات فیزیکی ناشی از پسماندهای خطرناک یا اثرات اجتماعی (در برنامه‌های اسکان مجدد).

روش‌شناسی پایه در ارزیابی زیست‌محیطی، مطالعه محیطی است که پروژه در آنجا برنامه‌ریزی می‌شود (وضعیت مبنا)، توصیف فعالیت‌هایی که در هر مرحله از پروژه اتفاق می‌افتد (برای نمونه، ساخت، بهره‌برداری و پایان‌دادن به بهره‌برداری)، توصیف اثرات احتمالی زیست‌محیطی و جایی که اثرات منفی مهم پیش‌بینی می‌شود، تهیه برنامه مدیریت زیست‌محیطی برای کاستن از اثرات. برنامه‌ای برای پایش تغییرات ناشی از اثرات پروژه در پارامترهای محیط‌زیست، بخشی از برنامه مدیریت را تشکیل می‌دهد.

اثراتی که در بسیاری از پروژه‌های یکپارچه‌نگری، اهمیت ویژه‌‌ای دارند عبارتند از:

  • تغییرات کمّی پیش‌بینی‌شده در موجودی آب برای استفاده‌های منفعت‌دار، مانند شیلات، تفریح و گردشگری، تأمین آب شرب، آبیاری و استفاده صنعتی.
  • میزان تحقق استانداردهای کیفیت آب و/ یا دیگر هدف‌های استفاده منفعت‌دار
  • طول نهر یا پهنه دریاچه یا آب‌های ساحلی که مثبت یا منفی از تخلیه، و تغییرات در پارامترهای کیفیت آب متأثر می‌شوند. 
  • تأثیر بر سلامت عمومی ناشی از آلودگی شیمیایی یا باکتریولوژی
  • اثرات اجتماعی- اقتصادی (به 3-2-7 مراجعه نمائید).

درس‌های آموخته‌شده

بهترین نتایج غالباً زمانی حاصل می‌شوند که ارزیابی‌های زیست‌محیطی با افزایش تدریجی جزئیات در فرایندهای برنامه‌ریزی، طراحی و پیاده‌سازی به کار گرفته شوند. بدین ترتیب، امکان شناسایی زودهنگام تدابیر جایگزین یا تعدیل طراحی پروژه در زمانی که بیشترین انعطاف‌پذیری وجود دارد فراهم می‌آید. وقتی طراحی و جانمایی طرح انجام شد، هر گونه تخفیف اثرات زیست‌محیطی، بر پایه تعدیلات انتهای کار یا تمهیدات جبران خسارت خواهد بود، و اینها معمولاً پرهزینه‌ترین و کم‌اثرترین گزینه‌های مدیریت زیست‌محیطی هستند.

ارزیابی زیست‌محیطی رایزنی عمومی را با فراهم‌آوردن زمینه‌ای که مردم بتوانند هم بیاموزند و هم نظرات خود را درباره پیشنهادهای توسعه و اثرات احتمالی آنها ابراز کنند تسهیل می‌کند. افرادی که بالقوه تحت تأثیر پروژه قرار می‌گیرند می‌توانند در کاهش اثرات نامطلوب، و به حداکثررساندن منافع و اطمینان از اینکه به شکل مناسب جبران خسارت دریافت می‌کنند اثرگذار باشند.

ارزیابی زیست‌محیطی به مرجع اعطاکننده مجوز امکان می‌دهد تصمیمات بهتری بگیرد، به گونه‌ای که هزینه‌ها و منافع زیست‌محیطی (و اجتماعی) به همراه هزینه‌ها و منافع فنی و مالی در نظر گرفته شوند. شروطی که اطمینان از کارآمدترین استفاده از منابع را به وجود می‌آورد می‌تواند در برنامه‌های مدیریت محیط‌زیست گنجانده شوند.     

 

بازگشت به بالا