ارزیابی و مدیریت ریسک (3-9-1)

ویژگی‌ها

ارزیابی ریسک برای موارد زیر نیاز است:

  • استفاده در تصمیمات درباره سطوح مناسب پاسخ و استراتژی‌های تخفیف در پرداختن به خطرات طبیعی مرتبط با و القایی انسان (کمیابی منبع، کیفیت آب، رویدادهای اقلیمی نامعمول، سلامت عمومی، تغییر اکوسیستم‌ها).
  • ارزیابی ریسک‌هایی که تأمین‌کنندگان خدمات آب و نهادهای نظارتی در انجام وظایف خود با آنها روبرو هستند (طراحی و ساخت، اختلال در بهره‌برداری، ریسک‌های بازار، مالی، سیاسی و حقوقی، ریسک‌های تطبیق عملکرد با قانون).
  • تحلیل ماهیت و توزیع خطرات بالقوه ناشی از اقدامات مدیریت آب (برای نمونه سدسازی)، سیاست‌ها و راه و رسم‌ها. خطرات بالقوه علاوه بر اثرات فیزیکی روی منابع به هم‌وابسته آب، اکوسیستم‌های وابسته و دیگر محیط‌های دریافت‌کننده آب، هر گونه تأثیر اجتماعی- اقتصادی زیان‌آفرین را نیز شامل می‌شود. این شکل ارزیابی جامع‌نگرانه‌تر ریسک برای رویکرد یکپارچه بسیار اهمیت دارد.

 ارزیابی‌های متداول ریسک، احتمال و بزرگی یک رویداد خطرآفرین را به شکل کمی به هزینه‌های پیامدها (بر حسب اقلام پولی)، چنانچه رویداد اتفاق بیفتد، مرتبط می‌سازد. سپس می‌تواند در ارزیابی اقتصادی (3-2-8) برای کمک به تصمیم‌گیری به کار گرفته شود. با این همه، به شکل فزاینده‌ای مشخص شده است که ریسک، یک مفهوم فرهنگی است و بررسی ریسک باید شامل ارزیابی دریافت‌های عمومی درباره ترس از ریسک و اولویت‌های عمومی برای کاهش زیان باشد. اکنون مدل‌هایی وجود دارند که در آنها ارزیابی با بررسی نیازها و ترجیحات انسانی آغاز، و سپس اقدامات گوناگون موجود برای پرداختن به این نیازها در چارچوب محدودیت‌های مالی و سرمایه انسانی در نظر گرفته می‌شود.

مدیریت ریسک در حالت ایده‌آل باید به پنج پرسش زیر پاسخ دهد:

  • چه اصولی باید بر تصمیمات تخفیف ریسک حاکم باشد؟ (برای نمونه رویکرد احتیاطی، استانداردهای یکنواخت ایمنی یا اصل تصمیم‌گیری در پائین‌ترین سطح؛ در تصمیمات افراد یا جوامع محلی یا متخصصان درباره تحمل و تخفیف ریسک، به چه کسی باید در قبال تخفیف ریسک پرداخت شود؟)
  • مقیاس مناسب و سخت‌گیری مقررات در چه حدی باشد؟ این موارد به ماهیت خطر و خصوصیات اجتماعی- اقتصادی ریسک‌ها بستگی دارد.
  • استراتژی تخفیف مناسب چیست؟ طیف گزینه‌ها عبارت است از اجتناب کامل از خطر، اقدامات سازه‌ای، اقدامات نرم‌افزاری کاهش خطر (برای نمونه مدیریت حوضه)، کاهش آسیب‌پذیری، اشتراک ریسک، تحمل یا اشتراک زیان و کاهش خسارت پس از رویداد.
  • چه سیاست‌های مناسبی وجود دارد؟ این سیاست‌ها عبارتند از فراهم‌آوردن تمهیدات ایمنی به دست دولت، مقررات، مشوق اقتصادی، برنامه‌ریزی کاربری اراضی، تأمین اطلاعات، مشارکت و کنش جامعه محلی (به 3-4، 2-1-3، 3-6 و 3-7 مراجعه نمائید).
  • چه سازمان‌هایی باید دایر باشند؟ برای نمونه تشکل ذینفعانف ساز و کارهای هماهنگی و نیز دستگاه‌های نظارتی و تأمین‌کنندگان ایمنی.

درس‌های آموخته‌شده

  • ارزیابی‌های بخشی و پراکنده می‌تواند ناکارآمدی و نابرابری در تخصیص ریسک، هزینه‌های تخفیف و منافع امنیت افزایش‌یافته به وجود آورد.
  • ریسک را باید یک مسئله اجتماعی و نیز فیزیکی نگاه کرد. ترجیحات ذینفعان باید در تعیین اولویت‌ها و شیوه‌های تخفیف ریسک نقش داشته باشد (با اینکه لزوماً منطقی یا آگاهانه نیستند).
  • تخفیف ریسک باید یک کالای اقتصادی دیده شود؛ ایمنی کالای رایگانی نیست، چون تقاضا را افزایش می‌دهد و فرهنگ وابستگی به وجود می‌آورد.
  • تصمیمات درباره اینکه به چه خطراتی پرداخته شود (و چگونه و کجا)، در موضوع برابری توزیع تأثیر دارد و بنابراین باید با حساسیت سیاسی با آن رفتار شود.
  • طراحی نهادهایی که بتوانند رویکرد کل‌نگرانه و تقاضامحور به ریسک داشته باشند، کار پیچیده و دشواری است.
  • کاهش ریسک مشابه کاهش خطر نیست؛ در تخفیف ریسک باید کاهش آسیب‌پذیری و روش‌های آسان‌تر ساختن تحمل زیان/ خسارت (برای نمونه بیمه) در نظر گرفته شود.

 

بازگشت به بالا