صفحه اصلیمحیط مساعد (1)سرمایه‌گذاری و تأمین مالی (1-3)

سرمایه‌گذاری و تأمین مالی- ایجاد منابع و تأمین سرمایه برای تأمین نیازهای آبی (1-3)

 

آب موهبتی الهی است، اما در عمل نیازمند سرمایه‌گذاری عظیم انسانی به منظور تأمین تقاضای رو به رشد جهانی از این منبع است.

در یکی از نخستین برآوردهای صورت‌گرفته برای کمّی‌کردن میزان سرمایه‌گذاری لازم، نشان داده شده است که سرمایه‌گذاری در آب در تمام جنبه‌ها در دو دهه آینده، سالانه باید دوبرابر شود، تا حدود 180 میلیارد دلار.[1] برآوردهایی که بعد از آن صورت گرفته است، تعدیلاتی را برای احتساب تأثیر تغییر اقلیم شامل می‌شوند.[2] پائین‌بودن سرمایه‌گذاری و بودجه عملاً تخصیص‌یافته درگذشته و بودجه کنونی آب نمی‌تواند بدون اثرات مصیبت‌بار ادامه یابد.

واژه «سرمایه‌گذاری» به معنای اقتصادی آن، یعنی ایجاد یک دارایی مولد که منافع آن در دوره‌های آتی حاصل می‌شود به کار می‌رود. سرمایه‌گذاری برای حفاظت، مدیریت و توسعه منابع طبیعی که زیربنای ذخایر آب را تشکیل می‌دهند (حوضه‌های آبریز، آبراهه‌ها، تالاب‌ها، آبخوان‌ها) و نیز ایجاد زیرساخت‌های سخت و نرم‌افزاری است که خدمات را تأمین می‌کنند (خطوط لوله، سدها، تأسیسات تصفیه، پمپ‌ها، سامانه‌های توزیع، نیروگاه‌های برقابی) نیاز است.

هزینه این سرمایه‌گذاری باید به راه‌های گوناگون تأمین شود- اخذ بها از مصرف‌کنندگان، کمک بلاعوض از بودجه‌ دولت، کمک خارجی، وام‌ها و سهم مالکیت. با اینکه بحث‌های بین‌المللی بیشتر روی حوزه عمومی تمرکز دارد، بیشتر سرمایه‌گذاری توسط مصرف‌کنندگان آب (خانوارها، زارعان) و شرکت‌های صنعتی و تولید نیرو (تأمین‌کننده‌ خدمات آب) خود صورت می‌گیرد. سرمایه‌گذاری نه فقط مستلزم سرمایه‌گذاری اولیه، بلکه مخارج جاری و بهره‌برداری، نگهداری، تعمیرات و تعویض است. هزینه‌های بهره‌برداری بسیار بیشتر از هزینه‌های سرمایه‌گذاری سالانه است.

با اینکه سرمایه‌گذاری و تأمین مالی، تصمیمات جداگانه‌ای بوده و مشمول معیارهای متفاوتی هستند، هم‌افزایی نزدیکی میان این دو وجود دارد. برنامه‌های غیر واقع‌بینانه سرمایه‌گذاری هنگفت، که نمی‌تواند به طور کامل تأمین بودجه شود، می‌تواند آثار زیر را در پی داشته باشد:

  • پروژه‌هایی که عملاً باری بر دوش هستند (دارایی‌هایی که برای نگهداری چنان گران هستند که در نهایت مالک را به ورشکستگی می‌کشانند).
  • طرح‌های اتمام‌نیافته،
  • زیرساختی که خدمات مناسب عرضه نمی‌کند،
  • بودجه‌های سرمایه‌گذاری در پروژه‌هایی صرف می‌شود که به چشم بزرگ می‌آیند، ولی خدمات آنها نصیب اقلیت می‌شود،
  • فرسودگی زودهنگام به سبب نگهداری ناکافی.

این قبل کاستی‌ها را می‌توان با استفاده از یک چارچوب تصمیم‌گیری مانند برنامه‌ریزی مالی استراتژیک (در قسمت 1-3-2) کاهش داد یا از آنها اجتناب کرد. هدف این چارچوب، هماهنگ‌سازی تصمیمات سرمایه‌گذاری و تأمین مالی است. همچنین دامنه‌ای برای نقش‌آفرینی مهندسی مالی وجود دارد که هدف آن، تطبیق ساختار پروژه با انواع مختلف تأمین مالی در دسترس است.

مباحث سرمایه‌گذاری و نیازهای مالی آب، عمدتاً به سمت زیرساخت فیزیکی تأمین خدمات تمایل داشته است، که قابل رؤیت‌ بیشتری دارند و از حساسیت اجتماعی و سیاسی برخوردار هستند. همچنین در مقایسه با حفاظت منابع آب، حفاظت محیط زیست، پتانسیل بیشتری برای درآمدزایی دارند. برخی از این موارد، کالاهای عمومی به شمار می‌آیند که وابسته به اقدامات عمومی هستند و بیشتر یا تمام تأمین بودجه آنها وابسته به بودجه‌های عمومی است. برخی کالاهای عمومی هزینه‌های مالی بالایی دارند (سدهای مخزنی و مخازن سطحی، سازه‌های کنترل سیل، طرح‌های ذخیره چندمنظوره، تصفیه‌خانه‌های فاضلاب، انتقال حجمی آب).  

آب، مشکل‌آفرین‌ترین حوزه جذب سرمایه قلمداد می‌شود- بسیار بیشتر از بخش‌های حمل و نقل، مخابرات، انرژی یا نیرو. دلایل این امر را می‌توان چنین برشمرد: اعتبار ضعیف نهادهای وام‌دهنده، سطح پائین تعرفه‌ها و بازیابی هزینه، تعارض سیاسی با امور مربوط به بهره‌برداری‌، فقدان وثیقه مناسب، و سرمایه‌بر بودن و ماهیت بلندمدت زیرساخت‌های مهم. آب از جمله بخش‌هایی به شمار می‌آید که تمایل به کنترل آن زیاد است. بنابراین، تصمیمات دلخواهانه دستگاه‌های نظارتی رسمی، ریسک نظارتی را برای وام‌دهنده و سرمایه‌گذار به وجود می‌آورد. در نهایت، آب مستعد ریسک ارزی است، چون درآمد طرح‌ها اساساً بر مبنای پول رایج داخلی محاسبه می‌شود، در حالی که دیون آن در قبال وام‌دهندگان و سرمایه‌گذاران بورس بر مبنای ارز خارجی است.

برای پرداختن به این قبیل چالش‌های تأمین مالی، تصمیم‌گیران بر عناصر تأمین مالی پایدار آب تمرکز می‌کنند. در چارچوب عمومی برنامه‌ریزی مالی استراتژیک (1-3-2) یک اتفاق نظر حول رویکرد «منابع سه‌گانه» در حال شکل‌گیری است. در این رویکرد، جبران هزینه‌های آب از یکی از این سه منبع- تعرفه‌ها، مالیات، یا نقل و انتقالات (از منابع خارجی یا دیگر منابع بشردوستانه) صورت می‌گیرد. این سه منبع جریان عواید آتی را تولید می‌کند که می‌تواند برای تأثیر بر منابع تأمین سرمایه- وام‌ها و سهام مالکیت- استفاده شود که در نهایت باید از این عواید بازپرداخت شود.

 



1- GWP (2000): World Water Vision, presented to the Second World Water Forum in Hague.

2- E.g. World Bank (2010): The cost to developing countries of adapting to climate change: new methods and estimates.

بازگشت به بالا