صفحه اصلینقش‌های نهادی (2)

نقش‌های نهادی (2)

غالباً گفته می‌شود که بحران کنونی آب، بیشتر از آنکه بحران کمبود یا آلودگی آب باشد، بحران حکمرانی است. حکمرانی به طیف نظام‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و اداری گفته می‌شود که برای توسعه و مدیریت منابع آب و عرضه خدمات آب، در سطوح مختلف جامعه دایر هستند (یا نیاز است دایر شوند).  

حکمرانی آب به طراحی و پیاده‌سازی سیاست‌های عمومی برای سرمایه‌گذاری و مدیریت پایدار آب می‌پردازد که پشتیبانی تمام بخش‌های جامعه را به دست می‌آورد- دولت در تمام سطوح، بخش خصوصی، جامعه معدنی، جوامع محلی و گروه‌های مختلف مصرف‌کننده.

در حالی که حکمرانی ممکن است از منظر محدود سیاسی و اداری به عنوان تصمیم‌گیری به دست «دولت» دیده شود، حکمرانی خوب در عمل نیازمند شفافیت نهادهایی است که سیاست‌ها، مقررات، پیاده‌سازی و نظارت را اداره می‌کنند، و نیز مشارکت شهروندان در تمام این کارکردها. حکمرانی ضعیف به افزایش ریسک‌های سیاسی و اجتماعی، ناکامی نهادی و تنزل کمیت وکیفیت و عرضه خدمات منتهی می‌شود. بنابراین، حکمرانی خوب آب نیازمند چارچوب‌های قانونی روشن، سیاست‌های جامع آب، مقررات قابل اعمال، نهادهای اثرگذار، ساز و کارهای اجرایی بی‌دردسر و مبتنی بر پاسخگویی به شهروندان، و نیز ارتباطات میان آنها است.

اصول حکمرانی اثربخش آب نیازمند سیاست‌ها و کنش‌های منسجم و یکپارچه‌ساز، و نهادهای صادق و شفاف است (نهادهای بخش عمومی یا دغدغه‌های بخش خصوصی)، به طوری که عملکرد آنها نه پنهان باشد و نه دشوار برای دسترسی عموم. هم سیاست‌ها و هم نهادها باید شمول‌گرا و ارتباط‌گرا باشند تا مشارکت در سطوح مختلف ارتقا یابد. برای رعایت برابری و اخلاق، هم مردان و هم زنان، ذینفعان و مصرف‌کنندگان، هر جا امکان‌پذیر باشد، باید در قالب مجاری رسمی، بخشی از این فرایند باشند.

پاسخ‌دهی و پایداری سیاست‌ها مستلزم آن است که آنچه را نیاز است، بر پایه تقاضا، اهداف روشن، و ارزیابی آثار آتی، و نیز، تجربه گذشته محقق سازند. کارآیی اقتصادی، همانند مفاهیم کارآیی سیاسی، اجتماعی و زیست‌محیطی، باید با حداقل اتلاف، هزینه‌های مناسب و حداقل خسارت به محیط زیست، اکثریت جامعه را بهره‌مند سازد. از نظر عملکرد و بهره‌برداری، حکمرانی خوب نیازمند آن است که فرایندها و فعالیت‌ها با پاسخگویی آغاز شوند: یعنی نقش‌ها در فرایندهای تقنینی و اجرایی باید روشن باشند. هر نهاد در این فرایند باید در قبال آنچه انجام می‌دهد پاسخگو و مسئولیت‌پذیر باشد. در واقع این یک کار سخت است، ولی می‌تواند با تقسیم حکمرانی خوب به مؤلفه‌های آن و آماده‌شدن برای تغییر به انجام برسد.  

خلاصه کلام این است: چگونگی سر و کار یافتن نهادها با سیاست، مقررات، پیاده‌سازی، اجرا و نظارت، فهم و ایفای نقش خاص آنان، و ظرفیت‌های نهادی آنان برای اثربخش واقع‌شدن. ابزارهای معرفی‌شده در این قسمت به اصلاحات حکمرانی، قانون‌گذاری، نهادهای عالی، مراجع محلی، سازمان‌های حوضه آبریز، شرکت‌های تأمین‌کننده آب، و طیفی از دیگر ترتیبات نهادی می‌پردازد که جوامع محلی می‌توانند در مدیریت پایدار آب نقش داشته باشند.

 

بازگشت به بالا