تهران ، ولیعصر
021-987654

جنسیت و سیاست‌های آب

خلاصه

سیاست جنسیتی به بیانیه عمومی اشاره دارد که در آن، یک سازمان یا دولت، تعهد خود را به رسیدگی مسئولانه به مسائل جنسیتی و تعیین دستور کار برای اقدام درباره آن اعلام می‌کند. در زمینه حکمرانی آب، سیاست‌های جنسیتی می‌تواند به هدایت تصمیم‌ها و دستیابی به نتایج کارآمد با هدف کلی تحقق برابری جنسیتی در این بخش و فراتر از آن کمک کند. این ابزار از منافع طراحی سیاست‌های جنسیتی و جنبه‌های کلیدی و گام‌های لازم برای تدوین سیاست‌های اثربخش جنسیتی و آب سخن می‌گوید.

هدف سیاست‌ها و استراتژی‌های جنسیتی در بخش آب، رسیدگی به طیف گسترده تبعیض‌های جنسیتی است، برای نمونه، محروم‌‌ساختن زنان از تصمیم‌گیری در حکمرانی آب؛ حجم کار نابرابر در تأمین آب؛ دسترسی نابرابر به آب به سبب قوانین مالکیت زمین؛ عدم توجه به نیازهای بهداشتی زنان و دختران (ابزار 2-5-6). سیاست جنسیتی، نقطه آغاز مشترک برای جریان اصلی تلاش‌ها در راستای برابری جنسیتی در یک سازمان و رسمیت‌بخشیدن به گام‌های خاص، پیشبرد و تقویت استراتژیک آنها است- همزمان، هدف نهایی بلندمدت باید گنجاندن ملاحظات جنسیت در تمام اسناد سیاستی باشد. پیاده‌سازی سیاست‌ها و بودجه‌های هدفمند، به معنای پرداختن به نابرابری‌های جنسیتی ساختاری است و راه را برای تحقق تدریجی حق بشر به آب و بهداشت هموار می‌کند (ابزار 1-2-5). سیاست‌ها، هم به تعهد بیرونی یک سازمان و هم به فرهنگ داخلی آن مربوط می‌شود. سیاست جنسیتی منافع زیر را فراهم می‌آورد:
  • فرصت ارزشمند برای دخالت‌دادن کارکنان و دیگر ذینفعان کلیدی در اندیشیدن درباره اینکه چرا جنسیت برای کار سازمان مهم است و پیامدهای آن برای راه و رسم امور چیست (2-5-1).
  • بیانیه عمومی تعهد سازمان مبنی بر جدی‌گرفتن مسائل جنسیتی
  • اقدام و نشانگرهای توافق‌شده تغییر مرتبط با جنسیت
  • ابزار پاسخگویی برای ارزیابی عملکرد سازمان‌ها (2-5-2).

جنسیت در سیاست‌های مرتبط با آب در چند دهه اخیر، با حضوریافتن در شماری از تعهدات و بیانیه‌های بین‌المللی به موفقیت‌هایی دست یافته است:

  • کنوانسیون رفع همه اشکال تبعیض علیه زنان (CEDAW) در سال 1979: این کنوانسیون، روابط برابر جنسیتی را به عنوان قاعده در داخل و خارج از خانواده تعریف می‌کند. این رویکرد به تدریج با حقوق بشر به آب، هم برای استفاده‌های خانگی و هم برای امرار معاش زنان و مردان پیوند یافته است.
  • اصول دوبلین در سال 1992: نقطه عطفی در فهم نقش اساسی زنان در بخش آب به شمار می‌آید. رهبران جهان، مسئولان دولتی، دانشگاهیان، جامعه مدنی و متخصصان غیر دولتی آب، پیوند متقابل میان مدیریت منابع آب، توسعه پایدار و جنسیت را به رسمیت شناختند.
  • چهارمین کنفرانس جهانی زنان سازمان ملل متحد که در سال 1995 در پکن برگزار شد: در این کنفرانس اصطلاح «رعایت ملاحظات جنسیتی» (gender mainstreaming) معرفی گردید و پس از آن در چندین کنفرانس بین‌المللی و سیاست‌ها و بیانیه‌ها در سطوح عالی که به ادغام تلاش‌ها در راستای برابری جنسیتی با مدیریت پایدار آب متعهد شدند به کار گرفته شد.
  • دستور کار 2030 برای توسعه پایدار: با تقویت ارتباط میان هدف پنجم توسعه پایدار، «دستیابی به برابری جنسیتی و توانمندسازی همه زنان و دختران» و هدف ششم توسعه پایدار، «اطمینان از دسترسی به آب و بهداشت برای همه»، مجدداً بر این موضوع تأکید کرده است.

این قبیل توافقات بین‌المللی به سیاست‌های منطقه‌ای و ملی در بخش آب تبدیل شده است. استراتژی‌های معروف عبارتند از: ملاحظات جنسیتی در سیاست و استراتژی ابتکار عمل حوضه نیل در سال 2012 (NBI)، »سیاست و استراتژی آب شورای وزیران آفریقا (AMCOW) برای ملاحظات جنسیتی در بخش آب آفریقا در سال 2011، یا سیاست و استراتژی جنسیتی کمیسیون رودخانه مکونگ در سال 2013. در پی این سیاست‌ها، شمار فزاینده‌ای از راهنماها، دستورالعمل‌ها و مطالعات موردی درباره مسائل جنسی و آب (ابزارهای 2-5) و نشانگرهای جنسیتی (ابزار 2-5-2) تهیه و تدوین گردید تا پایبندی به این قبیل هدف‌های کمّی قابل شناسایی باشد.

توجه به ملاحظات جنسیتی در سیاست‌های آب، تنها زمانی اثرگذار است که به نامبردن اقدامات روی کاغذ محدود نشود. برخی بر این نظرند که برداشتن گام‌های کوچک در یک سازمان، به جای تغییر رویکرد آن می‌تواند یک انقلاب آهسته باشد. با این همه، این خطر وجود دارد که گنجاندن سیاست‌های جنسیتی، به تلاش برای مشهودساختن زنان تقلیل یابد یا صرفاً شامل عنصر جنسیتی در طرح‌ها باشد.

در مقابل، دستیابی به برابری جنسیتی درازمدت، به این مسئله می‌پردازد که چگونه دستور کار اصلی به طور یکسان به نفع همه جنسیت‌ها باشد و آیا ساختار زیربنایی قدرت، غیر تبعیض‌آمیز است یا نه.

دو جنبه اساسی درباره سیاست‌های جنسیتی در بخش آب باید در نظر گرفته شود:

  • گرایش به حوزه آب، بهداشت و فاضلاب (WASH): سیاست‌های جنسیتی و آب همچنان نسبت به بخش آب و بهداشت و آب برای استفاده خانگی گرایش دارند. بدون نفی اهمیت این موضوع، این تمرکز می‌تواند به ضرر اهمیت جنسیت در استفاده‌های تولیدی، از جمله دامداری، آبیاری، یا مدیریت منابع آب باشد. تأکید بر این حوزه، این ریسک را دارد که مسئولیت نامتناسب زنان را در قبال کارهای مراقبتی بدون مزد و ناکامی در به چالش‌کشیدن برتری مردان در اقتصاد مولد «عمومی» که مردان دسترسی و کنترل بیشتری بر آب و زیرساخت‌های آن دارند افزایش دهد. این امر به ویژه از منظر درهم‌تنیدگی روابط (intersectional) و درباره مناطق روستایی فقیر اهمیت دارد.
  • فراتر رفتن از دوگانگی «قربانیان» یا «عامل‌های تغییر»: لازم است در سیاست‌های جنسیتی نسبت به خطر ترسیم زنان به‌عنوان عنصر تفکیک‌شده خاص، و مجزا از مردان، به‌عنوان هنجار که نیازی به گنجاندن آن نیست توجه شود. هم زنان و مردان، گروه‌های همگن نیستند و روابط قدرت در داخل و خارج خانواده نقش بسزایی دارد. برای هدایت کنش واقعی، سیاست‌ها باید زنان را فراتر از دو دسته «قربانیان» یا «عامل‌های تغییر» صورت‌بندی کند تا بتوان به سلسله‌مراتب پیچیده و تبعیض‌ها پرداخت.

رشد کشاورزی و اقتصادی، نباید مبتنی بر بهره‌برداری از باروری و نیروی کار مولد زنان در بخش آب باشد. از این نظر، یک سیاست جنسیتی این پتانسیل را دارد که هم تلاش‌ها در راستای رعایت ملاحظات جنسیتی را ارتقا دهد و هم فرایندهای تغییردهنده را در راستای بهبود برابری جنسیتی و توسعه پایدار را تقویت نماید.

سیاست‌های جنسیتی به همه سطوح مدیریت آب و نهادهای حکمرانی ارتباط می‌یابد. از همین رو، موفقیت سیاست‌ها و استراتژی‌ها کاملاً به محیط پیاده‌سازی آن و نهادها و افرادی که برای تحقق آنها تلاش می‌کنند بستگی دارد. برای آنکه عملاً اثرگذار باشد، سیاست‌ها به تعهد سیاسی، تفکر پیشرو، دانش فنی، منابع کافی و قابل اعتماد بودجه، و ساز و کارهای پاسخگویی نیاز دارند.

سازمان ائتلاف برای جنسیت و آب، راهنمای طراحی سیاست را تهیه کرده است تا دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی کمک‌رسان، یا سازمان‌های جامعه مدنی فعال در زمینه مدیریت آب یا تأمین خدمات بتوانند سیاست‌های جنسیتی خود را طراحی دهند. راهنمای گام به گام شامل 7 مرحله است:

  • مرحله 1- تصمیم‌گیری درباره اینکه چه کسی مسئولیت را بر عهده می‌گیرد.
  • مرحله 2- تحلیل وضعیت (ابزار 2-5-4، ابزار 2-5-5، و ابزار 2-5-6)
  • مرحله 3- بررسی اطلاعات تحلیل وضعیت
  • مرحله 5- طراحی چشم‌انداز سیاست
  • مرحله 6- تعریف تعهدات سیاست
  • مرحله 7- طراحی استراتژی یا برنامه عمل

بعدی

ترتیبات نهادی و مشارکت

قبلی

سیاست‌های تغییر اقلیم

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.قسمتهای مورد نیاز علامت گذاری شده اند *