تهران ، ولیعصر
021-987654

طراحی سیاست ملی منابع آب

خلاصه

سیاست ملی منابع آب، هدف‌های نهایی و هدف‌های مشخص توسعه و مدیریت منابع آب و خدمات مرتبط را تعریف می‌کند. پیرو یکپارچه‌نگری در مدیریت منابع آب، سیاست ملی منابع آب، همه بخش‌های مرتبط با آب (برای نمونه، آب آشامیدنی، آبیاری، ریسک بلایا، کشتی‌رانی، کاربری اراضی و مانند آن) را پوشش می‌دهد. این سیاست، مشخصات ترتیبات نهادی فرابخشی، ابزارهای مدیریت و ساز و کارهای تأمین مالی لازم را برای اطمینان از مدیریت هماهنگ آب در زیر بخش‌ها تعیین می‌کند. در این قسمت، ویژگی‌های اصلی سیاست ملی منابع آب، و اصول راهنمای کلیدی برای طراحی سیاست ملی منابع آب توصیف می‌شود.

سیاست ملی منابع آب، هدف‌های نهایی و هدف‌های مشخص مدیریت منابع و خدمات آب را در مقیاس ملی، بر پایه اصول یکپارچه‌نگری در مدیریت منابع آب شکل می‌دهد. سیاست ملی منابع آب معمولاً تمام منابع آب داخل کشور را دارایی ملی اعلام می‌کند. سیاست ملی منابع آب، جزئیات سیاست‌های هماهنگ و فرابخشی را برای مکان‌ها، مناطق، و حوضه‌های آبریز (ابزار 2-3-4) و آب‌های فرامرزی یا بین‌المللی (ابزار 2-3-1) را مشخص می‌کند. در اینجا به مسائل مربوط به کمیت و کیفیت منابع آب سطحی و زیرزمینی پرداخته می‌شود. این سیاست‌ها غالباً با تحلیل وضعیت موجود برای شناسایی چالش‌ها بر پایه شرایط و اهداف خاص آغاز می‌شود. در بسیاری از موارد، سیاست ملی منابع آب، تنها به مسائل مربوط به آب آشامیدنی می‌پردازد، با این همه لازم است تا استفاده آب دیگر بخش‌ها نیز در نظر گرفته شود. برای تکمیل این سیاست، لازم است قانون ملی اجرا شود که چارچوب قانونی پیاده‌سازی آن را مشخص می‌کند (ابزارهای 1-2).

دامنه سیاست ملی منابع آب در کشورهای مختلف، متفاوت است، اما معمولاً می‌تواند شامل تمهیداتی درباره مؤلفه‌های زیر باشد:

ساز و کارهای نهادی- که پیوندهای میان‌بخشی را درباره سیاست‌ها، کنشگران، و بخش‌ها تقویت می‌کند- هم متمرکز بر آب و هم غیر آب.

اولویت‌های تخصیص آب- میان استفاده‌ها در زیربخش‌های مختلف، برای نمونه، آب آشامیدنی، آبیاری، برقابی، اکولوژی، صنایع کشاورزی و صنایع غیر کشاورزی، کشتیرانی و استفاده‌های دیگر، با توجه به منابع آب در دسترس.

برنامه‌ریزی منابع آب- که پایداری و مسائل محیط‌زیستی را در برنامه‌ریزی، طراحی، ساخت، بهره‌برداری و مدیریت پروژه‌های مهم آبی در نظر می‌گیرد.

بهره‌برداری منابع آب زیرزمینی- که با پایش و ضابطه‌مندسازی بهره‌برداری آب زیرزمینی و توسعه هماهنگ منابع آب سطحی و زیرزمینی، از ترمیم و حفاظت همه منابع بالقوه آب زیرزمینی اطمینان می‌دهد.

خدمات آب آشامیدنی- به گونه‌ای نظارت می‌شود که عرضه‌کنندگان خدمات آب، خدمات کافی به استفاده‌کنندگان ارائه دهند که با دستورالعمل‌ها یا حداقل استانداردهای موجود مطابقت داشته باشد.

برنامه‌ریزی آبیاری- برای زیرساخت‌های تأمین، توزیع و توسعه، برای نمونه در بخش کشاورزی، برای کاهش ریسک، افزایش محصول، و افزایش تولید از طریق فنون کارآیی استفاده آب و دیگر شیوه‌های مدیریت.

برنامه‌ریزی فاضلاب- برای بهبود کیفیت فاضلاب از طریق تعریف استانداردها، به کارگیری اصول (برای نمونه، آلوده‌کننده پرداخت می‌کند)، و نگهداری و ارتقای سامانه‌های جمع‌آوری، تصفیه و دفع فاضلاب.

کاهش خطر بلایا- استراتژی‌های مدیریت سیل، خشکسالی، و دیگر شرایط اضطراری مرتبط با آب- از جمله فشارهای ناشی از تغییر اقلیم.

رویکردهای مشارکتی- برای تسهیل همیاری و گنجاندن همه استفاده‌کنندگان و ذینفعان در فرایندهای تصمیم‌گیری و تعیین نقش آنها در مدیریت منابع آب، از جمله مردان، زنان (ابزارهای 5-2)، کودکان و جوانان (ابزار 1-5-3)، سالمندان و دیگر گروه‌های آسیب‌پذیر.

مشارکت بخش خصوصی- برای تقویت مسئولیت‌پذیری و مالکیت منابع آب در میان کنشگران بخش دولتی و خصوصی، در کنار منابع مالی کافی، نوآوری و مانند آن.

سیستم‌های اطلاعات- الزامی‌کردن تأمین داده‌های استاندارد، با دسترس‌پذیری آسان، دقیق و به روز درباره منابع و نیازهای آب، برای مقاصد تصمیم‌گیری.

پژوهش و تکنولوژی- نوآوری‌ها، توسعه، و انتشار برای پیشبرد کارآیی و اثربخشی شیوه‌های مدیریت منابع آب، مانند نمک‌زدایی، تصفیه فاضلاب.

در طراحی سیاست ملی اثربخش منابع آب، اصول زیر باید در نظر گرفته شود:

1- شناسایی منافع میان‌بخشی و تعیین اولویت‌ها برای مسائل کلیدی منابع آب برای اطمینان از سیاست متمرکز و مورد توافق. این مهم را می‌توان با دخالت‌دادن و مشارکت همه بخش‌ها و ذینفعان مرتبط (از جمله جوامع محلی و دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی) در گفت و گوی سیاستی (ابزار 3-6) محقق ساخت. لازم است بر تسهیل همیاری‌های بالقوه دولتی و خصوصی نیز تمرکز شوذ (ابزار 2-3-5). از این رو مهم است که تعارض‌های احتمالی را بشناسید، و در صورت لزوم از ابزارهای حل تعارض استفاده کنید (ابزار 3-6-2 و ابزار 3-6-3).

2- یکپارچگی با دیگر سیاست‌های ملی توسعه، به گونه‌ای که به همه تحولات مرتبط با آب در بخش‌های اجتماعی و اقتصادی توجه شود، و سیاست‌های اجتماعی و اقتصادی (مانند سیاست‌های مرتبط با انرژی و غذا)، تأثیر خود را بر منابع آب و بالعکس در نظر بگیرند (ابزار 3-1-10).

3- روشن‌ساختن نقش و اختیارات دولت و دیگر ذینفعان در دستیابی به اهداف نهایی. نقش دولت را به عنوان تنظیم‌کننده، سازمان‌دهنده فرایند مشارکتی، و آخرین میانجی‌گر در موارد تعارض مورد تأکید قرار داده و به روشنی تعریف کنید. لازم است بر تسهیل همیاری‌های بالقوه دولتی و خصوصی نیز تمرکز شود (ابزار 2-3-5).

4- طیف مسائلی را که به آنها پرداخته شود، گسترش دهید تا مسائل مربوط به توسعه را در کنار مسائل متمرکز بر آب شامل شود. برای پرداختن به این مسائل، پیوندها میان کاربری اراضی و دیگر فعالیت‌های اجتماعی- اقتصادی را شناسایی کنید.

5- آب را کالای اجتماعی و اقتصادی به رسمیت بشناسید، در جایی که می‌توان آن را با پیاده‌سازی نظام تخصیص آب مدیریت کرد تا منابع را- ابتدا با تأمین نیازهای پایه (یعنی آب آشامیدنی و دفع بهداشتی فاضلاب)- به گونه‌ای توزیع کند که بیشترین ارزش را برای جامعه فراهم سازد.

6- تمرکززدایی را دست کم نگیرید، تا تصمیمات تخصیص منابع آب در پائین‌ترین سطح مناسب اتخاذ شود (ابزار 2-3-3).

7- اجرای پایش و کنترل تخریب محیط‌زیست، به منظور به حداقل‌رساندن آلوده‌سازی و تقویت حفاظت از اکوسیستم‌های مرتبط با آب (ابزار 3-1-5).

8- تحلیل هزینه‌ها و منافع بالقوه، پیش از کاربست آن. تغییرات پایدار بلندمدت را هدف‌گذاری کنید، با این همه باید مبادله میان هزینه‌های کوتاه‌مدت و منافع بلندمدت نیز توازن برقرار سازید. در صورت لزوم، ممکن است به اصلاحاتی در کوتاه‌مدت نیاز باشد.

9- ابزارهایی را که می‌توانند برای کمک به دستیابی به اهداف، پیاده شوند شناسایی کنید. این کار می‌تواند ابزارهای گوناگون فنی، اقتصادی، اداری، قانونی، مقرراتی و مشارکتی را شامل شود.

10- منابع مالی کافی شامل سرمایه‌گذاری‌ها، ساز و کارها و انگیزش‌های اقتصادی را برای دستیابی به پایداری مالی فراهم سازید (ابزار 4). همچنین باید تأثیر مالی مثبتی بر امور مالی دولت مرکزی یا محلی داشته باشد، برای نمونه از محل مالیات، افزایش قیمت، وضع بها، کاهش یارانه‌ها، یا اجتناب از هزینه‌کردهای سرمایه‌ای عمده.

11- برنامه عملیاتی تفصیلی را تهیه کنید (ابزار 1-3)، شامل ابزارهای مدیریت مناسب (ابزار 3)، ترتیبات نهادی (ابزار 2)، ساز و کارهای تأمین مالی (ابزار 4)، و قوانین و مقررات (ابزار 1-2). این کار، از بروز تأخیرها جلوگیری خواهد کرد و اطمینان می‌دهد که سیاست‌های تکمیل‌شده (قوانین و مقررات) با موفقیت به اجرا می‌رسند.

12- پایداری و ظرفیت سازی باید از موضوعات اصلی باشد(ابزار 2-4).

13- راه‌اندازی سامانه‌های جمع‌آوری داده‌ها که می‌تواند دسترس‌پذیری آسان را به اطلاعات برای کاربران فراهم سازد.

14- نقش زنان را در تأمین، مدیریت و حفاظت از منابع و خدمات آب به رسمیت بشناسید، و فعالیت‌های توانمندسازی را تقویت کنید تا هم مرد و هم زن بتوانند نقش خود را ایفا کنند (ابزار 2-5).

15- به عنوان یک فرایند مستمر، انعطاف‌پذیری و سازگاری را بر پایه ظرفیت‌های نهادی و مدیریت موجود و آینده در نظر بگیرید.

سیاست‌ها باید دوره‌ای بازنگری شوند تا با واقعیت کشور مطابقت داشته باشند و آرمان‌های سیاسی، اجتماعی-اقتصادی و محیط‌زیستی گسترده‌تر کشور را منعکس سازند. سیاست‌ پیوندیافته با آب، فرایندهای پیچیده‌ای هستند که یک‌شبه پدید نمی‌آیند. با این همه، در این قسمت برخی از اصول کلیدی راهنما درباره بهترین شیوه آمادگی برای پیشبرد تغییرات دگرگون‌کننده در سیاست‌های ملی منابع آب توصیف می‌شوند:

  • پیام روشنی که مردم می‌توانند پیرامون آن متحد شوند- در بیشتر موارد این پیام باید برای مخاطبان گسترده، نه تنها متخصصان آب، گیرا باشد و موضوعاتی را مورد توجه قرار دهد که درباره آنها نگرانی‌های کاملاً آشکاری وجود دارد. در برخی موارد نیز ممکن است متوجه یک گروه خاص باشد که قدرت ایجاد تغییر دارند.
  • داده‌های استوار و معتبر برای پشتیبانی ضرورت تغییر و امکان‌سنجی و منافع آن.
  • بازاریابی هوشمند- درک فضای سیاست و پیاده‌سازی، از جمله اهمیت زمان‌بندی، چه کسی تأثیرگذار است، چگونه پیام خود را عرضه کنید تا متحدان بالقوه را جلب کنید، و انگیزش کنشگران مختلف برای مشارکت در فرایندهای تغییر.
  • پایستگی- تغییر سیاست، فرایندی مداوم است و تداوم تغییر سیاست مستلزم استمرار مشارکت است. حتی زمانی که سیاست جدید پیاده می‌شود، پایش نتایج و اصلاح مشکلاتی که به دلیل پیاده‌سازی ضعیف یا پیامدهای پیش‌بینی‌نشده بروز می‌کند ضرورت دارد.

 

بعدی

سیاست‌های مرتبط با منابع آب

قبلی

سیاست‌ها

پاسخ دهید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.قسمتهای مورد نیاز علامت گذاری شده اند *